Τετάρτη, 27 Απριλίου 2016

Το Ενωτικό ζήτημα - Η Τουρκία ξαναμπαίνει στο παιχνίδι - Η Ελλάδα απομακρύνεται και η κατάληξη της Ζυρίχης- Λονδίνου (Β' ΜΕΡΟΣ)


(Β' ΜΕΡΟΣ) Το Ενωτικό ζήτημα - Η Τουρκία ξαναμπαίνει στο παιχνίδι - Η Ελλάδα απομακρύνεται και η κατάληξη της Ζυρίχης- Λονδίνου
Ποιά ήταν η αντίδραση των μειονοτήτων στο ενδεχόμενο της Ένωσης με την Ελλάδα- Η στάση της ελληνικής πλευράς- Το 1954 χρονιά ορόσημο για την αυτοδιάθεση και η έναρξη του απελευθερωτικού αγώνα-Ιστορική έρευνα

Οι απαρχές του Ενωτικού ζητήματος - Από το 19ο αιώνα μεχρι το 1960 - Τα Οκτωβριανά - Η στάση της Εκκλησίας και των μειονοτήτων (Α' ΜΕΡΟΣ)

Η ΤΡΑΓΩΔΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ


Ποιά ήταν η αντίδραση των μειονοτήτων στο ενδεχόμενο της Ένωσης με την Ελλάδα- Η στάση της ελληνικής πλευράς- Το 1954 χρονιά ορόσημο για την αυτοδιάθεση και η έναρξη του απελευθερωτικού αγώνα-Ιστορική έρευνα

Του Αντρέα Πολυκάρπου

Οι αντιδράσεις των τουρκοκυπρίων και των άλλων μειονοτήτων

Μετά τα Οκτωβριανά η τ/κ μειονότητα και αυτές των Αρμενίων και των Μαρωνιτών έγιναν πιο σκεπτικιστές αναφορικά με την ένωση με την Ελλάδα και ήθελαν να διατηρήσουν το status quo του νησιού.

ΓΙΑ ΤΟ ΜΕΡΟΣ Α' ΠΑΤΗΣΤΕ ΕΔΩ

Οι φόβοι και η προπαγάνδα που τους καλλιεργούσαν οι Βρετανοί έπιασαν τόπο.

Υπάρχουν όμως μαρτυρίες τις οποίες επικαλείται ο Αλέξης Κύρου που αναφέρουν ότι πέραν των Τούρκων φεουδαρχών στο νησί, οι υπόλοιποι τ/κ ήταν υπέρ της ένωσης.

Πολλοί μάλιστα ψήφισαν υπέρ αυτής το 1950. Οι έλληνες διαβεβαίωναν ότι οι Τούρκοι δεν είχαν να φοβηθούν τίποτα σε περίπτωση ένωσης με την Ελλάδα, αλλά οι Άγγλοι άρχισαν ήδη να σπέρνουν καινά δαιμόνια.

Η στάση των τ/κ σταδιακά χειροτέρευε με αποκορύφωμα τη σφαγή των ελληνοκυπρίων, με προσταγή των άγγλων, στο χωριό Κοντέμενος το 1957. Οι τουρκοκύπριοι δεν μπορούσαν τότε να διανοηθούν ότι ο εχθρός ήταν οι άγγλοι και όχι οι Έλληνες.



Η Τουρκία ενώ παραιτήθηκε από τα κυριαρχικά της δικαιώματα με τη συνθήκη της Λωζάνης, εντούτοις επανήλθε με προσταγή των βρετανών. Αξιούσε παραμονή των άγγλων και ενταφιασμό της αυτοδιάθεσης.

Μια άποψη που υπάρχει σχετικά με του τ/κ είναι ότι έχουν ελληνική καταγωγή. Μάλιστα οι ιστορικοί τους αναφέρουν ως «Λινοβάμβακους» διότι ήταν έλληνες μουσουλμάνοι.

Έλληνες οι οποίοι προκειμένου να γλυτώσουν το οθωμανικό χαράτσι εκτουρκίστηκαν. Μάλιστα πηγές από τη βιβλιοθήκη της αρχιεπισκοπής Κύπρου αναφέρουν ότι μετά τη φυγή των οθωμανών μερίδα τ/κ ζήτησε από τον τότε Αρχιεπίσκοπο Σωφρόνιο να ξαναεκχριστιανιστεί.

Ο τότε, Αρχιεπίσκοπος αρνήθηκε. Μάλιστα ο Αλέξης Κύρου αναφέρει ότι οι πλείστοι εξ’ αυτών μιλούσαν ελληνικά.

Η αντίδραση της Ελλάδας

Μετά τα οκτωβριανά η ελληνική κυβέρνηση του Ε. Βενιζέλου τάχθηκε κατάφωρα ενάντια στον κυπριακό λαό και στάθηκε στο πλευρό των αποικιοκρατών.

Ο φιλοδυτικός ηγέτης λησμόνησε το όραμα της μεγάλης ιδέας και γύρισε την πλάτη στην Κύπρο με απώτερο στόχο τη φιλία με την Τουρκία και τα πολιτικά του συμφέροντα.

Η κυβέρνηση Βενιζέλου έφερε το πρωτο ρήγμα στις σχέσεις με την Ελλάδα. Όπως θα δούμε και πιο κάτω οι ελληνικές κυβερνήσεις δεν μπορούσαν να αντιληφθούν τον επερχόμενο κίνδυνο τουρκοποίησης και διχασμού της Κύπρου γι’ αυτό κύριο μέλημα τους ήταν η προσπάθεια κατευνασμού της εσωτερικής κρίσης αλλά και επείγουσας λύσης του όλου ζητήματος.

Η ένωση με την Ελλάδα αποτελούσε ένα μονόπλευρο όνειρο του ελληνισμού της Κύπρου.

Η αντίδραση των βρετανών

Οι αγγλικές αρχές μετά τα οκτωβριανά πήρα μια σειρά από μέτρα που στόχο είχαν να κατευνάσουν το εθνικό φρόνημα των ελληνοκυπρίων και να περιορίσουν το λαό σε ρόλο κομπάρσου προκαλώντας του πολλά δεινά και στερήσεις δικαιωμάτων.

Όπως αναφέρεται οι Άγγλοι εφάρμοσαν κατασταλτικά και προληπτικά μέτρα. Εμπόδισαν την ανύψωση σημαιών, εφάρμοσαν λογοκρισία, περιορισμούς στις επισκέψεις συγγενών των κρατουμένων για τα γεγονότα, επέβαλαν οικονομική αποζημίωση για αποκατάσταση των ζημιών και κήρυξαν τον κατ’ οίκων περιορισμό.

Το κυριότερο και σημαντικότερο πολιτικό μέτρο που εφάρμοσαν οι Βρετανοί ήταν η ανάμειξη της Τουρκίας στα εσωτερικά πολιτικά και εθνικά δρώμενα της Κύπρου.

Η Τουρκία και η Αγγλία εκμεταλλευόμενες τη μειοψηφία των Τουρκοκυπρίων καταπάτησαν τη συνθήκη της Λωζάνης, που υπογράφτηκε το 1923 μεταξύ Βενιζέλου και Κεμάλ και όριζε την παραίτηση της Τουρκίας από τις απαιτήσεις της στην Κύπρο, εγείροντας για πρώτη φορά το θέμα της τουρκικής μειονότητας και θέτοντας το ως εμπόδιο για τα ενωτικά σχέδια του Ελληνισμού.

1954

Χρονολογία σταθμός στην ιστορία του κυπριακού αποτελεί το 1954, όπου η ελληνική πλευρά προσπάθησε να εντάξει το ζήτημα αυτοδιάθεσης της Κύπρου στα Ηνωμένα Έθνη.

Μετά το ουδέποτε του άγγλου υφυπουργού Αποικιών Hopkisson, όσον αφορά την αυτοδιάθεση της Κύπρου, η Ελληνική κυβέρνηση του Παπάγου με τον Υπουργό Εξωτερικών της κ. Στεφανόπουλο, παρουσίασε την καταπάτηση του άρθρου 1 περί αυτοδιάθεσης των λαών.



Η άποψη που επικρατούσε από την Ελληνική πλευρά ήταν ότι δεν θα ενωνόταν άμεσα η Κύπρος, αλλά θα γινόταν δημοψήφισμα και θα πραγματοποιείτο ότι αποφάσιζε ο λαός της Κύπρου.

Στις διασκέψεις και στην ψηφοφορία που ακολούθησε ψήφησαν υπέρ της Κύπρου 38 χώρες και 12 κατά. Ενώ απείχαν 7 κράτη.

Οι πολύωρες διασκέψεις έφεραν το κυπριακό στο διεθνές προσκήνιο αλλά η γενική συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών αποφάσισε να μην εντάξει την περίπτωση της Κύπρου στην αρχή του δικαιώματος της αυτοδιάθεσης προς το παρόν.

Η ελληνική πλευρά συμφώνησε αφού οι λέξεις «προς το παρόν» της έδιναν το δικαίωμα να ελπίζει σε δεύτερο γύρο. Εξάλλου η κοινή γνώμη γνώριζε την έκρυθμη κατάσταση που δημιουργήθηκε στο νησί.

Εξάλλου η εξέλιξη αυτή ήταν κατά πολύ θετικότερη από τη στάση του Γ. Παπανδρέου ο οποίος δήλωσε μετά το πέρας του Β’ παγκοσμίου πολέμου ότι: «Η Ελλάς αναπνέει με δύο πνεύμονας τον μεν Αγγλικόν τον δε Αμερικανικόν και δι’ αυτό δεν ημπορεί, λόγω του Κυπριακού, να διακινδυνεύσει να πάθει ασφυξίαν».

Οι άγγλοι στο συγκεκριμένο συνέδριο ζητούσαν όπως η κατάσταση παραμείνει ως έχει, αφού υποστήριζαν ότι οι μειονότητες θα αφομοιωθούν και θα χαθεί κάθε άλλο στοιχείο πλην του Ελληνικού.


Ένοπλος απελευθερωτικός αγώνας

Την 1η Απριλίου του 1955 ξεκίνησε ο ένοπλος απελευθερωτικός αγώνας των ελληνοκυπρίων υπό τις προσταγές της Ε.Ο.Κ.Α. (Εθνική οργάνωση Κυπρίων Αγωνιστών). Στόχος της Ε.Ο.Κ.Α. ήταν η απελευθέρωση της Κύπρου και η ένωση του νησιού με την Ελλάδα.



Για τέσσερα χρόνια οι Άγγλοι αποικιοκράτες διαμελήθηκαν από του κυπρίους αγωνιστές. Ο αγώνας έληξε το Μάρτιο του 1959 και η Κύπρος εγκαταλείφθηκε στις βουλές των Άγγλων και των Τούρκων.

Το αποτέλεσμα του αγώνα δεν ήταν όμως το αναμενόμενο αφού αντί να φέρει την ένωση με την Ελλάδα έφερε το σύνταγμα μέσα από τις συνομιλίες Ζυρίχης – Λονδίνου οι οποίες έδιναν πολιτικές αρμοδιότητες του 30% στην τουρκική μειονότητα που αριθμούσε το 18% των κατοίκων του νησιού.

Εκτός αυτού δίνονταν βάσεις στην Αγγλία στα εδάφη της Κύπρου. Συγκεκριμένα η Αγγλία θα κατείχε το 3% του νησιού.



Ο αρχιεπίσκοπος Μακάριος αφέθηκε μόνος από την κυβέρνηση Καραμανλή και τον Ελλαδίτη υπουργό εξωτερικών κ. Αβέρωφ. Μάλιστα αναφέρονται πηγές από τα πρακτικά της βουλής που συνεδρίαζε στις 24 Φεβρουαρίου 1959 που αποδεικνύουν ότι όλοι οι υπόλοιποι πολιτικοί πλην αυτών της κυβέρνησης Καραμανλή έκρουαν τον κώδωνα του κινδύνου για το μελλοντικό εθνικό διχασμό και αναφέρονταν στις πιέσεις που ασκήθηκαν στον αρχιεπίσκοπο Μακάριο.

Μάλιστα δια στόματος του κ. Στ Στεφανόπουλου (Αρχηγού του Λαϊκού Κοινωνικού Κόμματος) σκιαγραφήθηκε ο επικίνδυνος όρος που προνοούσε ενδεχόμενη νόμιμη εισβολή στην Κύπρο από τους Τούρκους. Αφού η Τουρκία ως εγγυήτρια δύναμη είχε το δικαίωμα να επέμβει στο νησί όποτε το έκρινε σκόπιμο.

Η Ελληνική κυβέρνηση αποδέχτηκε τους όρους της συνθήκης Ζυρίχης- Λονδίνου που ξανάβαζαν την Τουρκία στο παιχνίδι της διεκδίκησης της Κύπρου μετά τη συνθήκη της Λωζάνης.

Ο αρχιεπίσκοπος Μακάριος τόνισε ότι η λύση αυτή ήταν η μόνη δυνατή και χαιρέτησε το νεοσύστατο κράτος. Απομονωμένος αποδέχτηκε την τύχη του λαού του και την επισφαλή νέα συνθήκη. Ο λαός, όμως, της Κύπρου για πολλά χρόνια δεν είχε ξεχάσει το σύνθημα: « Ένωσις και μόνον Ένωσις».

* Στοιχεία και ντοκουμέντα για την έρευνα πάρθηκαν από τα βιβλία:

1. Πέτρος Στυλιανού, « Τα οκτωβριανά», εκδόσεις: Επιφανίου, Λευκωσία 2002.

2. «Κύπρος, η οδύσσεια της ανεξαρτησίας», εκδόσεις: Ελευθεροτυπία.

3. Πλουτή Σέρβα, «Κοινή πατρίδα», εκδόσεις: Πρόοδος, 1997.

4. Κλείτου Ιωαννίδη, «Η συμβολή της Ιεράς Μονής Κύκκου στον απελευθερωτικό αγώνα του 1955-59», εκδόσεις: Ιεράς Μονής Κύκκου, 2009.

5. Αλέξης Κύρου, «Ελληνική Εξωτερική Πολιτική», εκδόσεις: Εστία, Αθήνα.

6. Δ. Βάκα, «Μεγάλη Ελλάς- Ελευθέριος Βενιζέλος, πολεμικός ηγέτης». Αθήνα.

7. Παπαγεωργίου Σπύρος, «Τα κρίσιμα ντοκουμέντα του Κυπριακού», τόμος Α’, εκδόσεις: Γ. Λαδιά, Αθήνα 1983.